Boekweit is terug in Brabant. Waar het gewas vroeger vijf eeuwen lang hét beeld bepaalde van de zandgronden, verdween het rond 1900 bijna volledig uit Nederland. Nu groeit de belangstelling weer snel: boekweit past perfect bij de huidige landbouwtransitie.

Het gewas vraagt nauwelijks bemesting, heeft geen gewasbeschermingsmiddelen nodig, onderdrukt onkruid, trekt massaal insecten aan en levert bovendien een redelijk saldo op. En niet onbelangrijk: Nederland importeert jaarlijks voor 60–70 miljoen euro aan gepelde boekweit. Daar ligt dus een duidelijke kans voor de Brabantse boer.

Twee lijnen

In 2024 is een eerste stap gezet. Binnen een samenwerking van De Beersche Hoeve, de Boekweitcoöperatie en Coöperatie Odin is het Brabantse boekweitaandeel opnieuw in beweging gebracht. Twee lijnen staan daarbij centraal: de veredeling van het landras Brabantse Grijze Zandboekweit en de regionale vermeerdering van het ras Drushina.

Brabantse Grijze zandboekweit: een oud landras krijgt toekomst

De Brabantse Grijze Zandboekweit is een historisch gewas dat eeuwenlang het standaardras was op de droge zandgronden. Het zaad is opvallend klein, glad en grijs van kleur. In 2024 is het oude uitgangsmateriaal opgeschoond en voor het eerst opnieuw gezaaid. Daarbij bleek dat het ras, ondanks jarenlange verwaarlozing opvallend veel groeikracht heeft en qua opbrengst niet onderdoet voor moderne rassen. De planten worden wel hoger en groeien vegetatiever, maar zetten goed zaad en tonen een sterke vitaliteit.

Selectie

Tegelijkertijd is duidelijk dat het ras nog doorontwikkeld moet worden voordat het aantrekkelijk én uniform genoeg is voor moderne akkerbouw. Daarom is in 2025 gestart met een populatieveredelingsprogramma. Op De Beersche Hoeve worden selectiestroken aangelegd waarin wordt geselecteerd op o.a.:

• Snellere en gelijkmatigere afrijping
• Optimale bloeicyclus en efficiëntere zaadzetting
• Uniformiteit
• Afwezigheid van vervuiling met F. tataricum

Registratie

Daarnaast lopen er dit jaar rassenvergelijkingen met tien internationale referentierassen om alle eigenschappen goed te documenteren. Die gegevens zijn nodig voor een officiële ras-aanmelding bij het CPVO, waarmee de Brabantse Grijze zandboekweit het eerste Nederlandse geregistreerde boekweit ras moet worden.

Aantrekkelijk gewas

Boeren die al vaker boekweit hebben geteeld noemen vooral deze voordelen:

• Lage teeltkosten: geen kunstmest, geen bestrijdingsmiddelen
• Goede opbrengsten bij droogte
• Goede markt door vervanging van importboekweit
• Sterke rol in biodiversiteit (veel insecten, hoge ecologische waarde).

Met een opbrengst van 1,8–2,5 ton/ha en een afzetprijs van €1/kg (bio) en €0,75/kg (gangbaar) voor boekweit kan boekweit in veel rotaties een aantrekkelijk rustgewas zijn.

Brabantse Grijze als Streekproduct

Met voldoende selectie en vermeerdering kan de Brabantse Grijze vanaf 2027–2028 als volwaardig teeltras beschikbaar komen. Daarmee ontstaat een uniek streekproduct, met potentie voor bakkers, molenaars, horeca en korte ketens.

Teeltbegeleiding

Omdat de Brabantse Grijze nog niet commercieel beschikbaar is, wordt tegelijkertijd ingezet op het huidige standaardras Drushina. Dat ras presteert goed, heeft een redelijk uniforme afrijping en laat zich makkelijk oogsten. De vraag naar Nederlandse boekweit groeit, maar zaad wordt nog grotendeels geïmporteerd. Daarom werkt het project aan een regionaal netwerk van Brabantse telers die Drushina-vermeerdering op zich nemen.

• In 2026 wordt gestart met ongeveer 15 ha Drushina bij Brabantse bedrijven. In 2027 moet dat doorgroeien naar circa 30 ha en in 2028 richting 75 ha.
• Boeren krijgen begeleiding rond teelt, oogst en schoning, en kunnen deelnemen aan open velddagen waar ervaringen worden uitgewisseld.

Samen bouwen aan een nieuwe Brabantse teelt

Het uiteindelijke doel is duidelijk: Brabant weer als boekweitprovincie op de kaart zetten. Niet nostalgisch, maar toekomstgericht. De sector werkt toe naar:

• een eigen Brabants ras dat past bij de zandgronden
• een regionale teeltketen van zaad, teelt, schoning en verwerking
• nieuwe streekproducten zoals (pannenkoeken)meel, grutten, balkenbrij, bier en honing
• een stevig areaal van minimaal 75 ha in 2028 en verdere groei daarna

Boeren die willen instappen, klein of groot, zijn welkom. Het gewas past uitstekend in biologische én gangbare rotaties, is robuust, biodivers en economisch interessant. En het levert velden op die, zoals Van Gogh al schreef, “heerlijk wit in bloei staan”.

Voor meer informatie kan je een email sturen naar info@debeerschehoeve.nl

* Artikel aangereikt door Teun Luijten

Herkenbaar hoekig zaad, zaailing en bloeiende plant, boekweit in verschillende stadia (Foto’s: De Beersche Hoeve)