Boer en Natuurmarkt in Reusel trekt goed publiek

Zondag 18 oktober stond het erf van John van Raak open voor publiek. Deze boerenmarkt droeg de boodschap uit van de bijzondere samenwerking tussen boer en natuur. De bezoekers konden er een beetje proeven van het boerenleven van vandaag en een beetje van vroeger. Boer en natuur, ze hebben elkaar nodig, maar de relatie is niet overal vanzelfsprekend. Op deze mooie najaarsdag in Reusel werd de samenwerking tussen de agrarisch ondernemer en de natuurwerkgroep heel mooi neergezet. In de uitnodiging was de wederkerigheid al zichtbaar: ‘Boer en Natuur komen samen‘.

 

De familie van Raak had het evenement goed voorbereid, samen met Natuur- en (weide)vogelvereniging Reusel-De Mierden. Standhouders en publiek werden hartelijk ontvangen door de verkeersregelaars, die hen direct wegwijs maakten. Maar vooral de open koestal trok de aandacht, én de historische trekkers, waar de jongste jeugd zelfs wel even op mocht klimmen. De kleintjes zijn zeker niet vergeten met de timmertent en het lolliespel.

Streekproducten in de picture!

Als een caroussel bewoog het publiek langs de verschillende stands om eens goed te kijken wat er te beleven viel. Zo waren er bijzondere boerderijdieren te bewonderen en nostalgische boerenornamenten, maar vooral de streekproducten trokken de aandacht. Wie aanlegde bij de kraam van Anniek Huijbregts kon het verhaal beluisteren over de ambachtelijke muesli die ze maakt van zelf geteelde haver. Deze dame is druk bezig een volwaardige tweede tak aan het familiebedrijf toe te voegen. De haver moet geteeld, gerijpt, geoogst, ontvliesd, gestoomd, geplet, gebakken en verpakt worden en dat gebeurt (bijna) allemaal in eigen bedrijf. Ze maken er een prachtig Reusels product van, dat bol staat van lokale ingredienten. En wij kunnen kiezen uit verschillende smaken ‘Muesli van het land van Reusel’. De ‘original’ gaat mee in de tas omdat die rijk en overtuigend smaakt.

Haver past bij De Kempen

Dat brengt ons naar de kraam van ANV Kempenland. Karel en Monique voelen zich lekker op hun plek op deze markt. Haver is nou precies zo’n gewas dat ze met de ANV graag ondersteunen. Het past prima op de Brabantse zandgronden en granen zijn goed voor de bodem en de waterhuishouding. Omdat het weinig bemesting en bescherming vraagt, zitten de stikstofnormen bij haverteelt ook niet in de weg. Maar voor de afzet moet je wel creatief zijn. Het ‘eigen-wijze’ initiatief van Anniek juichen ze daarom toe bij de plaatselijke agrarische natuurvereniging.

Ondersteuning voor agrarische natuur

Karel en Monique hadden speciaal voor deze markt Ben Groenen uitgenodigd in hun kraam.  Als coordinator van BoerenNatuur Brabant wijst Ben de weg in het land van de StiLa- en de ANLb-regelingen. “Wij komen graag aan de keukentafel om de boeren te adviseren over de mogelijkheden met agrarisch natuurbeheer: wat past er binnen jouw bedrijf? We kunnen ook ontzorgen bij de aanvraag van langjarige vergoedingen voor bepaalde teelten zoals haver of voor  vogelvriendelijke akker- en randenpakketten. Ook voor verbetering van de bodem en de waterhuishouding zijn er mogelijkheden. Ondernemers als Anniek kunnen we zelfs een speciaal pakket voor graanteelt aanbieden,” grapt hij. Wie hier meer van wil weten kan een mailtje sturen naar info@anvkempenland.nl

Vliegende camera

Wist je dat Reusel haar eigen dronepiloten heeft? Kees Lauwers wil wel even laten zien hoe het werkt. Echt waar, als je het niet zelf gezien hebt kun je niet geloven hoe gedetailleerd het beeld van de vliegende camera is. Moeiteloos reviert de drone hoog boven de akker, op zoek naar een warmtepunt dat de aanwezigheid van leven verraadt. Ze hebben beet! Dan moet er een rondje naar een kruisje bewogen worden en ja hoor: ‘een haas!‘ roepen de ervaren dronepiloten. Ze wijzen veelbetekenend op een beeld in wit-grijze tinten waar de omstanders helemaal geen chocola van kunnen maken. Kees geniet zichtbaar van de vragende blikken en zoomt welwillend in. Langzaam worden ook voor het publiek de contouren van een haas zichtbaar. Het dier ligt in de kenmerkende gedrukte houding, één met de aarde. Waarschijnlijk vermoedt het niets van al die toeschouwers. Kees verzekert ons dat zelfs de warmte van een vogelei getraceerd wordt. Fantastisch! Zonder de toekomstige oudervogels te verstoren.

Meer streekproducten

Niet precies uit Reusel, maar wel van heel dichtbij komt de gelauwerde kaas van De Ruurhoeve. De familie Ansems gooit hoge ogen op de kaaskeuringen. Onvermoeibaar staan Walter en Lies al verschillende decennia op regionale markten om de mensen hun smakelijke palet aan kazen van Hoogeloonse koeien en geiten te laten proeven. Daarvan hoeven we niet meer overtuigd te worden. Menig pondje verdwijnt tevreden in de handtas. Als het om streekproducten gaat verdienen zij zeker ook credits met hun inzet voor ‘Brabants Streekgoed’, een platform waar de consument rechtstreeks bij de boer kan bestellen.

Fietsen met de ANV

Bezoekers die hun blik wilden verruimen konden mee met de boerenlandwandeling of met de fietstocht van ANV Kempenland. Sjef Lavrijsen nam de fietsers mee langs een drietal voorbeelden waar van de weg af te zien is hoe boeren natuurelementen aanbrengen over hun percelen. De deelnemers mochten zelfs even mee in de leeuwerikenrand om te zelf te ervaren hoeveel soorten kruiden erin staan. Dat gaf Sjef de gelegenheid om te benadrukken dat de uitgebloeide bloemenakker een snoepdoos is voor overwinterende akkervogels. Let maar eens op als je er langs fietst. Wie geluk heeft krijgt een zwerm puttertjes of een groeling te zien, maar ook patrijzen en kwartels worden aangetroffen en de buizerd waardeert de veldmuizen. Zulke elementen in het boerenland zijn belangrijk voor de veerkracht van de natuur.

Trekpaarden: levend erfgoed

Later op de middag verscheen Peter van Kuijk met een goedgetuigd tweespan Nederlandse trekpaarden voor de sjees. Prachtig product van historisch boerenleven. Zelden ontmoetten wij zulke grote vriendelijke reuzen!

Warm gevoel

Ook de inwendige mens werd goed bediend. Hapje, drankje…. Wie deze markt bezocht heeft, is vast en zeker thuisgekomen met het warme gevoel dat ‘Boer en Natuur samen’ springlevend is, hier in elk geval wel!

 

 

 

Creatief gazonbeheer

Ook in een burgertuin kan het best wat biodiverser. Wat te denken van klavercirkels in het gazon?

Staan de bruine gazons van deze zomer je nog vers in het geheugen? Wonderbaarlijk snel herstelde het gras zich na de droge zomer. Maar niet overal. Op bepaald plekken benutten de kraaien het afgestorven gras om op jacht te gaan naar emelten en engerlingen. Ze halen je grasmat flink overhoop!

Klaverplezier

Bij de familie Lavrijsen hebben ze zulke problemen niet. Zij vervingen het speelgras door een klavermengsel. De diepwortelende rode klaver had geen last van de droogte en bloeide lustig door. Het staat er bovendien gezond en fris bij en is als een magneet voor bijen en hommels.

Creatief!

Sjef experimenteert nu met een combi van gazongras en klavermengsel en met de gazonmaaier boetseert hij er lustigop los. Sjef: “Achter kozen we voor cirkels in het gazon beste grappig en goed voor de akkerhommels en de gele luzernevlinder.” Ideetje voor volgend jaar???

“Achter kozen we voor een cirkelpatroon” (Foto: S.Lavrijsen)

 

Wat is ANLb?

Wie nog eens wil zien wat ANLb precies inhoudt vindt op LinkedIn een mooie Swipe-verbeelding:

·       Klik Hier voor Swipe-verbeelding

Meedoen?

Boeren, burgers en buitenlui, heb je interesse om in 2027 en 2028 deel te nemen aan het ANLb in Brabant: Meld je dan hier: Aanmelden interesse ANLb . De veldcoordinatoren van BoerenNatuur Brabant Midden komen graag vrijblijvend langs om aan de keukentafel de mogelijkheden op uw bedrijf met u te bekijken. De looptijd van de huidige ronde is nog 2 jaar. Daarna verwachten we weer verlenging van zes jaar te kunnen bieden.

Basiskwaliteit Natuur (BKN)

Basiskwaliteit Natuur (BKN)

Al eens gehoord van BKN? Grote kans dat dat binnen niet al te lange tijd gaat gebeuren.

Het idee is dat gewone soorten op het platteland en in het stedelijk gebied kunnen overleven als de basiscondities op orde zijn. De merel zeg maar, en de mus. Geen hoogdravende doelsoorten met ingewikkelde eisen, maar per landschapstype een minimumcriterium. Wat is er? Wat zou er kunnen zijn, hoe kan het aangeheeld worden?

Aansluiten bij wat er is

Daaruit wordt een inrichtingsstrategie ontwikkeld die als advies dient bij ruimtelijke ontwikkelingen. Kerngedachte: Als de basiskwaliteit op orde is, dan volgen de soorten die er thuishoren vanzelf: alles wat wortelt, groeit, graaft, kruipt en vliegt. Veel ontwikkelingen dragen al bij, de Groenblauwe dooradering (GBDA) bijvoorbeeld.

Alliantie BKN

Rond Goirle, Oisterwijk, Hilvarenbeek en Tilburg loopt al enige tijd een pilot. Onlangs is samenwerking in de alliantie BKN bekrachtigd en ondertekend door 16 partijen, waaronder ANV Kempenland. Onze inbreng richt zich op de verbinding met de ondernemers in het gebied.

Erkenning en beloning

Zo geven we onze inbreng aan de voorkant. In de Alliantie moeten grondeigenaren nog beter vertegenwoordigd: het is werk in wording. Tegenover een dienst voor de natuur moet voor de ondernemer erkenning en beloning staan, zo schrijft de Alliantie.

Kracht in de bottom-up aanpak

Op termijn gaan alle Nederlandse gemeenten werken aan Basiskwaliteit Natuur: landelijke en

Europese regelgeving vragen om dekkende resultaten. Brabant is er in deze gemeenten

vroeg bij en heeft daardoor tijd en ruimte om een eigen aanpak te ontwikkelen, uitgaand

van een ‘Goed Gesprek’ dat start bij de verhalen in het gebied en de kijk en de belangen van

wie er wonen en werken.

PatrijsParadijs Hilvarenbeek, tien jaar monitoren

Over PatrijsParadijs Hilvarenbeek schreven we al vaker. De monitoringsgegevens van tien jaar op rij stemmen ons nog niet zo blij, maar ook een aantoonbaar minder gunstige trend kan bijdragen aan maatregelen voor de toekomst.

Het project is opgezet als gebiedsgericht StiLa-project in een gebied van 800ha ten westen van Hilvarenbeek. Daar voelden patrijzen zich tot voor kort goed thuis en er was in 2026, ten tijde van de start nog een restpopulatie aanwezig.

Graadmeter voor natuur op het boerenland

De patrijs is een honkvaste boerenlandvogel, die niet alleen broedt in ons agrarisch gebied, maar er ook de winter doorbrengt. De biotoop moet dus jaarrond aan de bescheiden minimumeisen voor deze akkervogels voldoen. Voedsel, beschutting en nestgelegenheid. Weten we de omstandigheden te verbeteren, dan kan de populatie snel toenemen vanwege de grote nesten (tot 17 eieren) en in het kielzog profiteren andere soorten mee: haas, geelgors, gekraagde roodstaart, ringmus….

Trend

Wat waren we blij met de nieuwe landschapselementen die onze leden realiseerden. Er kwamen heggen, wintervoedselveldjes, kruidenrijke graslanden, ook oevers van De Roodloop werden voor de patrijs aangepast. De jaren 2016 t/m 2021 schoven we van 5 territoriale haantjes naar 13! Dan denk je al snel dat herstel gaat volgen, maar er zijn meer invloeden.

Ommekeer

Monitoren is manoeuvreren tussen hoop en tegenslag. Alleen met langjarige gegevens onder gelijke omstandigheden, kun je valide uitspraken doen. Waarom duikelden de waarnemingen vanaf 2021 in de vrije val? Die natte winter, dat koude voorjaar, die plotselinge late vorst? Loslopende katten en honden, kraaien? Of is het de voortschrijdende bebouwing waardoor onze waarnemingsroutes danig ingekort zijn? Daar moeten we het ook eens over hebben.

Resultaten in beeld

In onderstaande grafieken zien we de trend van ons PatrijsParadijs naast die in het voorbeeldgebied Oude Doorn. (Bron: InterRegproject Partridge)

 

PatrijsParadijs 2017 – 2026:

 

 

 

Onder: Oude Doorn, nabij maatregelen, buiten maatregelen, referentiegebied zonder maatregelen:                 

Ook in Oude Doorn zien we de patrijs (oranje band) niet echt floreren. We zien wel dat andere akkervogels toenemen, met name rond de zogenaamde maatregelen. Daarmee worden landschapselementen bedoeld. Buiten de maatregelen en in het referentiegebied Genderen, waar geen maatregelen zijn, zien we weinig groei. Als we hier iets uit kunnen concluderen dan is dat een pleidooi voor landschapselementen.

Kansen met landschapselementen

Duidelijk is dat we er nog niet zijn met ons PatrijsParadijs. De waarnemingen zijn steevast in de buurt van de voedselveldjes en De Roodloop.  Precies daar waar voedsel en beschutting is. Zaden en granen om de winter door te komen, in het voorjaar bloeiende kruiden met de insecten die nodig zijn om de jongen mee te voeden. Struweel om je te verschuilen en een nestje te bouwen. Randjes, bermen, overhoeken, struweel…..voor een patrijs maken die het verschil.

StiLa budget kan bijna overal op Boerenland helpen

Natuur op onze kostbare landbouwgronden, dat is een maatschappelijk belang. Gelukkig zijn er overal mogelijkheden voor een tegemoetkoming uit ANLb, StiLa en Waterschapsgelden om de grondeigenaar te compenseren. Dat die vergoeding concurrerend moet zijn en langjarig verzekerd, dat kunnen we niet genoeg benadrukken.

Meer weten: info@anvkempenland.nl

Onderscheiding familie Linschoten

Wij wisten natuurlijk allang dat de familie Linschoten hun bijzondere bedrijf voert, met ontzag voor natuur en met grote toewijding en vindingrijkheid. Bang om uit de pas te lopen zijn ze niet.

 

Dat is geen gemakkelijke keuze. Daar heb je visie voor nodig en creativiteit en vertrouwen. Dat rotsvaste vertrouwen in de toekomst en dat het anders kan, dat hebben Frank en Yvonne op de jeugd overgebracht. En het wordt gezien!

 

Corné Linschoten en Shannon Tempels

 

zijn ter gelegenheid van het Symposium Biodiversiteit & Leefgebieden

op 3 december te ‘s Hertogenbosch

 onderscheiden als beheerder van het jaar 2025

 

Van harte proficiat!

 

 

Brabant zet boekweit opnieuw op de kaart

Boekweit is terug in Brabant. Waar het gewas vroeger vijf eeuwen lang hét beeld bepaalde van de zandgronden, verdween het rond 1900 bijna volledig uit Nederland. Nu groeit de belangstelling weer snel: boekweit past perfect bij de huidige landbouwtransitie.

Het gewas vraagt nauwelijks bemesting, heeft geen gewasbeschermingsmiddelen nodig, onderdrukt onkruid, trekt massaal insecten aan en levert bovendien een redelijk saldo op. En niet onbelangrijk: Nederland importeert jaarlijks voor 60–70 miljoen euro aan gepelde boekweit. Daar ligt dus een duidelijke kans voor de Brabantse boer.

 

Twee lijnen

In 2024 is een eerste stap gezet. Binnen een samenwerking van De Beersche Hoeve, de Boekweitcoöperatie en Coöperatie Odin is het Brabantse boekweitaandeel opnieuw in beweging gebracht. Twee lijnen staan daarbij centraal: de veredeling van het landras Brabantse Grijze Zandboekweit en de regionale vermeerdering van het ras Drushina.

 

Brabantse Grijze zandboekweit: een oud landras krijgt toekomst

De Brabantse Grijze Zandboekweit is een historisch gewas dat eeuwenlang het standaardras was op de droge zandgronden. Het zaad is opvallend klein, glad en grijs van kleur. In 2024 is het oude uitgangsmateriaal opgeschoond en voor het eerst opnieuw gezaaid. Daarbij bleek dat het ras, ondanks jarenlange verwaarlozing opvallend veel groeikracht heeft en qua opbrengst niet onderdoet voor moderne rassen. De planten worden wel hoger en groeien vegetatiever, maar zetten goed zaad en tonen een sterke vitaliteit.

 

Selectie

Tegelijkertijd is duidelijk dat het ras nog doorontwikkeld moet worden voordat het aantrekkelijk én uniform genoeg is voor moderne akkerbouw. Daarom is in 2025 gestart met een populatieveredelingsprogramma. Op De Beersche Hoeve worden selectiestroken aangelegd waarin wordt geselecteerd op o.a.:

  • Snellere en gelijkmatigere afrijping
  • Optimale bloeicyclus en efficiëntere zaadzetting
  • Uniformiteit
  • Afwezigheid van vervuiling met F. tataricum

 

Registratie

Daarnaast lopen er dit jaar rassenvergelijkingen met tien internationale referentierassen om alle eigenschappen goed te documenteren. Die gegevens zijn nodig voor een officiële ras-aanmelding bij het CPVO, waarmee de Brabantse Grijze zandboekweit het eerste Nederlandse geregistreerde boekweit ras moet worden.

 

Aantrekkelijk gewas

Boeren die al vaker boekweit hebben geteeld noemen vooral deze voordelen:

  • Lage teeltkosten: geen kunstmest, geen bestrijdingsmiddelen
  • Goede opbrengsten bij droogte
  • Goede markt door vervanging van importboekweit
  • Sterke rol in biodiversiteit (veel insecten, hoge ecologische waarde).

Met een opbrengst van 1,8–2,5 ton/ha en een afzetprijs van €1/kg (bio) en €0,75/kg (gangbaar) voor boekweit kan boekweit in veel rotaties een aantrekkelijk rustgewas zijn.

 

Brabantse Grijze als Streekproduct

Met voldoende selectie en vermeerdering kan de Brabantse Grijze vanaf 2027–2028 als volwaardig teeltras beschikbaar komen. Daarmee ontstaat een uniek streekproduct, met potentie voor bakkers, molenaars, horeca en korte ketens.

 

Teeltbegeleiding

Omdat de Brabantse Grijze nog niet commercieel beschikbaar is, wordt tegelijkertijd ingezet op het huidige standaardras Drushina. Dat ras presteert goed, heeft een redelijk uniforme afrijping en laat zich makkelijk oogsten. De vraag naar Nederlandse boekweit groeit, maar zaad wordt nog grotendeels geïmporteerd. Daarom werkt het project aan een regionaal netwerk van Brabantse telers die Drushina-vermeerdering op zich nemen.

  • In 2026 wordt gestart met ongeveer 15 ha Drushina bij Brabantse bedrijven. In 2027 moet dat doorgroeien naar circa 30 ha en in 2028 richting 75 ha.
  • Boeren krijgen begeleiding rond teelt, oogst en schoning, en kunnen deelnemen aan open velddagen waar ervaringen worden uitgewisseld.

 

Samen bouwen aan een nieuwe Brabantse teelt

Het uiteindelijke doel is duidelijk: Brabant weer als boekweitprovincie op de kaart zetten. Niet nostalgisch, maar toekomstgericht. De sector werkt toe naar:

  • een eigen Brabants ras dat past bij de zandgronden
  • een regionale teeltketen van zaad, teelt, schoning en verwerking
  • nieuwe streekproducten zoals (pannenkoeken)meel, grutten, balkenbrij, bier en honing
  • een stevig areaal van minimaal 75 ha in 2028 en verdere groei daarna

Boeren die willen instappen, klein of groot, zijn welkom. Het gewas past uitstekend in biologische én gangbare rotaties, is robuust, biodivers en economisch interessant. En het levert velden op die, zoals Van Gogh al schreef, “heerlijk wit in bloei staan”.

 

Voor meer informatie kan je een email sturen naar info@debeerschehoeve.nl

* Artikel aangereikt door Teun Luijten

        

Herkenbaar hoekig zaad, zaailing en bloeiende plant, boekweit in verschillende stadia (Foto’s: De Beersche Hoeve)

Bijen-Bufferstroken in 2026 ook in het Van Gogh Nationaal Park!

Na het grote succes van de afgelopen jaren in West-Brabant, kunnen volgend jaar ook agrariërs uit het gebied van het Van Gogh Nationaal Park (VGNP) Bijen Bufferstroken aanleggen. Daarmee groeit het project uit tot een initiatief dat écht verschil maakt voor de biodiversiteit in Brabant.

 

Wat is een bijen-bufferstrook?

Met een meerjarig inheems bloemenzaadmengsel, dat speciaal is samengesteld voor Bijen en Bestuivers, maar ook voor het gewas, kan de verplichte bufferstrook een bloeiend lint vol leven worden.

 

Waarom is de inzet voor bestuivers zo belangrijk

Wilde bijen en andere bestuivers zijn onmisbaar voor onze voedselvoorziening en biodiversiteit. Meer dan 75% van onze voedselgewassen is afhankelijk van bestuiving. Voor wilde planten in de natuur is dat zelfs meer dan 85%. Omdat insecten aan de basis van de voedselketen staan zijn ze ook voor de biodiversiteit van kardinaal belang.

 

194 km!!!

Helaas nemen de aantallen bestuivers al decennia af door o.a. verlies aan leefgebied. Daarom zet Bijenlandschap West-Brabant zich sinds 2018 actief in om bestuivers te helpen. Meer dan 40 organisaties – waaronder overheden, bedrijven, onderwijsinstellingen, agrariërs, Brabants Landschap en natuurverenigingen – werken samen aan een bij vriendelijker West-Brabant.

In 2024 werd in West-Brabant al voor 154 kilometer aan bloemenzaden verstrekt en in 2025 zelfs voor 194 kilometer. Een prachtige groei. Hopelijk kunnen we dit in 2026 verdubbelen!

 

Natuurlijke plaagbestrijding

Bij de samenstelling van het mengsel is zorgvuldig gekeken naar planten die aantrekkelijk zijn voor bijen en bestuivers. Maar men keek ook naar de bijdrage aan natuurlijke plaagbestrijding in het gewas ernaast. Het mengsel mag natuurlijk geen waardplanten van ziekten bevatten. Met bijenbufferstroken helpen we bijen en bestuivers én we versterken het landschap. Samen zorgen we voor meer kleur, meer natuur en meer bijen in Brabant.

 

Afstemming op verschillende teelten.

Met Bijen Bufferstroken ontstaat een voedselrijke omgeving waarin bijen en andere bestuivers zich kunnen voeden en voortplanten. Dat is goed voor de natuur én gunstig voor de agrarische sector.

Er zijn vijf verschillende bloemenmengsels ontwikkeld. Voor melkveehouders is het mengsel voor de maïsteelt interessant maar ook voor ander bouwland zijn er mengsels:

  • fruitteelt
  • boomkwekerij
  • akkerbouw zonder peulvruchten
  • akkerbouw met peulvruchten
  • maïsteelt

 

Doe mee in 2026!

Voor agrarische bedrijven in West-Brabant en het Van Gogh Nationaal Park zijn de bloemenmengsels ook in 2026 kosteloos beschikbaar, dankzij bijdragen van de Provincie Noord-Brabant, Rabobank en Waterschappen.

 

Aanmelden kan vanaf half januari 2026 via www.bijenlandschapwestbrabant.nl.

Let op: er is een beperkte hoeveelheid bloemenmengsels beschikbaar – dus meldt u tijdig aan!