Brabant zet boekweit opnieuw op de kaart

Boekweit is terug in Brabant. Waar het gewas vroeger vijf eeuwen lang hét beeld bepaalde van de zandgronden, verdween het rond 1900 bijna volledig uit Nederland. Nu groeit de belangstelling weer snel: boekweit past perfect bij de huidige landbouwtransitie.

Het gewas vraagt nauwelijks bemesting, heeft geen gewasbeschermingsmiddelen nodig, onderdrukt onkruid, trekt massaal insecten aan en levert bovendien een redelijk saldo op. En niet onbelangrijk: Nederland importeert jaarlijks voor 60–70 miljoen euro aan gepelde boekweit. Daar ligt dus een duidelijke kans voor de Brabantse boer.

 

Twee lijnen

In 2024 is een eerste stap gezet. Binnen een samenwerking van De Beersche Hoeve, de Boekweitcoöperatie en Coöperatie Odin is het Brabantse boekweitaandeel opnieuw in beweging gebracht. Twee lijnen staan daarbij centraal: de veredeling van het landras Brabantse Grijze Zandboekweit en de regionale vermeerdering van het ras Drushina.

 

Brabantse Grijze zandboekweit: een oud landras krijgt toekomst

De Brabantse Grijze Zandboekweit is een historisch gewas dat eeuwenlang het standaardras was op de droge zandgronden. Het zaad is opvallend klein, glad en grijs van kleur. In 2024 is het oude uitgangsmateriaal opgeschoond en voor het eerst opnieuw gezaaid. Daarbij bleek dat het ras, ondanks jarenlange verwaarlozing opvallend veel groeikracht heeft en qua opbrengst niet onderdoet voor moderne rassen. De planten worden wel hoger en groeien vegetatiever, maar zetten goed zaad en tonen een sterke vitaliteit.

 

Selectie

Tegelijkertijd is duidelijk dat het ras nog doorontwikkeld moet worden voordat het aantrekkelijk én uniform genoeg is voor moderne akkerbouw. Daarom is in 2025 gestart met een populatieveredelingsprogramma. Op De Beersche Hoeve worden selectiestroken aangelegd waarin wordt geselecteerd op o.a.:

  • Snellere en gelijkmatigere afrijping
  • Optimale bloeicyclus en efficiëntere zaadzetting
  • Uniformiteit
  • Afwezigheid van vervuiling met F. tataricum

 

Registratie

Daarnaast lopen er dit jaar rassenvergelijkingen met tien internationale referentierassen om alle eigenschappen goed te documenteren. Die gegevens zijn nodig voor een officiële ras-aanmelding bij het CPVO, waarmee de Brabantse Grijze zandboekweit het eerste Nederlandse geregistreerde boekweit ras moet worden.

 

Aantrekkelijk gewas

Boeren die al vaker boekweit hebben geteeld noemen vooral deze voordelen:

  • Lage teeltkosten: geen kunstmest, geen bestrijdingsmiddelen
  • Goede opbrengsten bij droogte
  • Goede markt door vervanging van importboekweit
  • Sterke rol in biodiversiteit (veel insecten, hoge ecologische waarde).

Met een opbrengst van 1,8–2,5 ton/ha en een afzetprijs van €1/kg (bio) en €0,75/kg (gangbaar) voor boekweit kan boekweit in veel rotaties een aantrekkelijk rustgewas zijn.

 

Brabantse Grijze als Streekproduct

Met voldoende selectie en vermeerdering kan de Brabantse Grijze vanaf 2027–2028 als volwaardig teeltras beschikbaar komen. Daarmee ontstaat een uniek streekproduct, met potentie voor bakkers, molenaars, horeca en korte ketens.

 

Teeltbegeleiding

Omdat de Brabantse Grijze nog niet commercieel beschikbaar is, wordt tegelijkertijd ingezet op het huidige standaardras Drushina. Dat ras presteert goed, heeft een redelijk uniforme afrijping en laat zich makkelijk oogsten. De vraag naar Nederlandse boekweit groeit, maar zaad wordt nog grotendeels geïmporteerd. Daarom werkt het project aan een regionaal netwerk van Brabantse telers die Drushina-vermeerdering op zich nemen.

  • In 2026 wordt gestart met ongeveer 15 ha Drushina bij Brabantse bedrijven. In 2027 moet dat doorgroeien naar circa 30 ha en in 2028 richting 75 ha.
  • Boeren krijgen begeleiding rond teelt, oogst en schoning, en kunnen deelnemen aan open velddagen waar ervaringen worden uitgewisseld.

 

Samen bouwen aan een nieuwe Brabantse teelt

Het uiteindelijke doel is duidelijk: Brabant weer als boekweitprovincie op de kaart zetten. Niet nostalgisch, maar toekomstgericht. De sector werkt toe naar:

  • een eigen Brabants ras dat past bij de zandgronden
  • een regionale teeltketen van zaad, teelt, schoning en verwerking
  • nieuwe streekproducten zoals (pannenkoeken)meel, grutten, balkenbrij, bier en honing
  • een stevig areaal van minimaal 75 ha in 2028 en verdere groei daarna

Boeren die willen instappen, klein of groot, zijn welkom. Het gewas past uitstekend in biologische én gangbare rotaties, is robuust, biodivers en economisch interessant. En het levert velden op die, zoals Van Gogh al schreef, “heerlijk wit in bloei staan”.

 

Voor meer informatie kan je een email sturen naar info@debeerschehoeve.nl

* Artikel aangereikt door Teun Luijten

        

Herkenbaar hoekig zaad, zaailing en bloeiende plant, boekweit in verschillende stadia (Foto’s: De Beersche Hoeve)

Boerenpoort, een warm welkom in het buitengebied

Boerenerven in Kempenland vertonen steeds meer diversiteit. Naast schaalvergroting zien we op andere bedrijven juist verbreding aan de basis. Die verbrede bedrijven beginnen de weg naar het publiek te vinden. Naast agrarisch natuurbeheer blijken in Kempenland de kinderopvang of de zorg goede partners en steeds vaker kunnen particulieren op datzelfde erf mooie streekproducten kopen, rechtstreeks van de boer. 

 

Wegstalletjes, versautomaten, ijsco’s, camperplekken, pluktuinen,  boerderijwinkels…zeker in het oogstseizoen puilen de fietstassen uit van de verse boerderijproducten. Het moderne gemengd bedrijf leent zich goed voor dergelijke combinaties. Wandelaars en fietsers worden verwelkomd, soms met het spreekwoordelijke kopje koffie. Dan is een praatje natuurlijk zo gemaakt.

 

Wegwijs in het woud der verwachting

Op het Kempische platteland kan een mens tot rust komen. Wandelen en fietsen zijn favoriet. Men bereidt zich goed voor: routes worden vooraf uitgezet. Men wenst beleving en vedieping. Het boerenerf kan een gastvrije aanlegplek worden. Wat kun je nog meer bieden met lokaal erfgoed en verhalen?

 

Boerenpoorten

Van Gogh Nationaal Park komt in Best met een pilot voor het initiatief ‘Boerenpoort’. Hier geen groots opgezette toeristische poorten, maar gevarieerde bedrijven, die elkaar aanvullen en versterken, als schakels in een ketting. Het doel is om ‘recreatie, gezondheid en biodiversiteit te verbinden aan het boerenerf’. Kenmerken zijn dichtbij, duurzaam en laagdrempeligheid. Zo is er ook altijd een aansluiting op het wandelroutestelsel. Dit kunnen wij in Kempenland natuurlijk ook!

Lees meer: Klik Hier!

De korte keten met Brabants Streekgoed, iets voor jou?

Een bloemrijke akkerrand, een gezonde bodem, tijd voor vakmanschap, het lijkt soms vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Steeds meer boeren willen….. wel met zorg boeren, maar lopen aan tegen een systeem waarin die zorg niet wordt meegerekend in de prijs van voedsel. Brabants Streekgoed wil dat veranderen.

‘Brabants Streekgoed’ is als coöperatie opgezet om het voor boeren mogelijk te maken om hun producten rechtstreeks te verkopen aan klanten in de buurt: zonder tussenhandel, en met ruimte om zelf de prijs te bepalen. Zo blijft een eerlijker deel van de opbrengst bij de boer. En juist dat verschil maakt veel mogelijk: investeren in bodemleven, biodiversiteit en ambacht. Tegelijkertijd krijgen consumenten beter zicht op waar hun eten vandaan komt.

 

Lokale producten met een gezicht

Brabants Streekgoed brengt het verhaal van Brabantse boeren en makers dichterbij. Van kaas van de boerderij tot jam van lokale fruitverwerkers: elk product vertelt iets over herkomst, vakmanschap en zorg voor de streek. Zo wordt voedsel weer transparant met een gezicht, een verhaal en een waarde die verder gaat dan de prijs op het etiket. De producten vinden hun weg naar consumenten én naar bedrijven zoals boerderijwinkels, horecazaken en organisaties die kiezen voor lokaal, eerlijk en smaakvol eten. Zo ontstaat een netwerk waarin zowel boeren als klanten bijdragen aan een kortere, gezondere en toekomstbestendige voedselketen. Wat betekent dat in de praktijk voor boeren?

  •  Je staat als boer met je producten in een online bestelomgeving, zichtbaar voor horeca, zorg en consument in de regio
  •  Afnemers kunnen rechtstreeks bij jou (of jullie als groep) bestellen, zonder tussenhandel of ingewikkelde contracten.
  •  Logistiek? Die wordt gebundeld via een gekoelde hub in Udenhout. Lever één keer (of wij komen het ophalen), en wij zorgen dat het op de goede plek komt.
  •  Administratie? Het platform regelt de facturen en geeft inzicht in je verkoop.
  •  En jij? Jij bepaalt zelf wat je aanbiedt en voor welke prijs.

 

Samen werken aan een toekomstbestendig landschap

Eerlijke prijzen zorgen niet alleen voor een beter inkomen, maar ook voor een sterker en groener platteland. Boeren die hun producten lokaal kunnen afzetten, hebben meer vrijheid om te kiezen voor duurzame teelt, natuurvriendelijke maatregelen en samenwerking met hun omgeving. Als het lokale verhaal er maar bij verteld wordt.

“Een korte keten is niet alleen een andere manier van verkopen”, zeggen boeren van Brabants Streekgoed. “Het is een manier om samen te bouwen aan een landschap dat leeft, met boeren die kunnen blijven boeren, en consumenten die weten wat ze eten.”

 

Op zoek naar boeren en consumenten

Meedoen of meer weten? We zien dat dit ook in jullie regio werkt! Met meer boeren, betere afstemming en samenwerking kunnen we dit verder laten groeien, zonder het kleinschalige karakter te verliezen. Brabants Streekgoed zoekt boeren, telers, makers en consumenten die samen willen bouwen aan een eerlijker voedselsysteem in Brabant. Ontdek meer op www.brabantsstreekgoed.nl .

Bijen-Bufferstroken in 2026 ook in het Van Gogh Nationaal Park!

Na het grote succes van de afgelopen jaren in West-Brabant, kunnen volgend jaar ook agrariërs uit het gebied van het Van Gogh Nationaal Park (VGNP) Bijen Bufferstroken aanleggen. Daarmee groeit het project uit tot een initiatief dat écht verschil maakt voor de biodiversiteit in Brabant.

 

Wat is een bijen-bufferstrook?

Met een meerjarig inheems bloemenzaadmengsel, dat speciaal is samengesteld voor Bijen en Bestuivers, maar ook voor het gewas, kan de verplichte bufferstrook een bloeiend lint vol leven worden.

 

Waarom is de inzet voor bestuivers zo belangrijk

Wilde bijen en andere bestuivers zijn onmisbaar voor onze voedselvoorziening en biodiversiteit. Meer dan 75% van onze voedselgewassen is afhankelijk van bestuiving. Voor wilde planten in de natuur is dat zelfs meer dan 85%. Omdat insecten aan de basis van de voedselketen staan zijn ze ook voor de biodiversiteit van kardinaal belang.

 

194 km!!!

Helaas nemen de aantallen bestuivers al decennia af door o.a. verlies aan leefgebied. Daarom zet Bijenlandschap West-Brabant zich sinds 2018 actief in om bestuivers te helpen. Meer dan 40 organisaties – waaronder overheden, bedrijven, onderwijsinstellingen, agrariërs, Brabants Landschap en natuurverenigingen – werken samen aan een bij vriendelijker West-Brabant.

In 2024 werd in West-Brabant al voor 154 kilometer aan bloemenzaden verstrekt en in 2025 zelfs voor 194 kilometer. Een prachtige groei. Hopelijk kunnen we dit in 2026 verdubbelen!

 

Natuurlijke plaagbestrijding

Bij de samenstelling van het mengsel is zorgvuldig gekeken naar planten die aantrekkelijk zijn voor bijen en bestuivers. Maar men keek ook naar de bijdrage aan natuurlijke plaagbestrijding in het gewas ernaast. Het mengsel mag natuurlijk geen waardplanten van ziekten bevatten. Met bijenbufferstroken helpen we bijen en bestuivers én we versterken het landschap. Samen zorgen we voor meer kleur, meer natuur en meer bijen in Brabant.

 

Afstemming op verschillende teelten.

Met Bijen Bufferstroken ontstaat een voedselrijke omgeving waarin bijen en andere bestuivers zich kunnen voeden en voortplanten. Dat is goed voor de natuur én gunstig voor de agrarische sector.

Er zijn vijf verschillende bloemenmengsels ontwikkeld. Voor melkveehouders is het mengsel voor de maïsteelt interessant maar ook voor ander bouwland zijn er mengsels:

  • fruitteelt
  • boomkwekerij
  • akkerbouw zonder peulvruchten
  • akkerbouw met peulvruchten
  • maïsteelt

 

Doe mee in 2026!

Voor agrarische bedrijven in West-Brabant en het Van Gogh Nationaal Park zijn de bloemenmengsels ook in 2026 kosteloos beschikbaar, dankzij bijdragen van de Provincie Noord-Brabant, Rabobank en Waterschappen.

 

Aanmelden kan vanaf half januari 2026 via www.bijenlandschapwestbrabant.nl.

Let op: er is een beperkte hoeveelheid bloemenmengsels beschikbaar – dus meldt u tijdig aan!

 

Sterke groei ANLb

Het ANLb wordt gezien als een belangrijk instrument voor het versterken van de relatie tussen landbouw, landschap en natuur. Welke ontwikkelingen zien we?

 

De rapportage ‘Natuur in Nederland’ (ministerie van LVVN en de provinciale organisaties IPO en BIJ12) meldt dat de oppervlakte agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) in Nederland in 2024 is toegenomen met ruim 5.000 hectare ten opzichte van 2023.

Afname agrarisch grasland

Het oppervlak agrarisch grasland is in de periode 2016 tot en met 2023 gedaald met 45.700 ha, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dit is een afname van 5 procent. Agrarisch (en overig) grasland is voor een deel omgezet naar bebouwing en akker- en tuinbouwgebied, maar ook gedeeltelijk veranderd in natuurlijk grasland door uitbreiding van het natuur- en landschapsbeheer. Het oppervlak (half)natuurlijk grasland, bijvoorbeeld in agrarisch natuurbeheer, is in de periode 2016 tot 2023 met 25.500 hectare toegenomen.

Nog niet uit de gevarenzone

Ten opzichte van de vorige Vogel- en Habitatrichtlijn-rapportages is het aantal vogelsoorten dat een positieve populatietrend laat zien gestegen. Tegelijkertijd zijn 88 procent van de habitattypen en 60 procent van de soorten van de Habitatrichtlijn nog in een ongunstige staat van instandhouding.

De zesjaarlijkse rapportage van de Vogel- en Habitatrichtlijn spreekt van een beeld vergelijkbaar met 2019. ‘Voor bepaalde vogels, Habitatrichtlijnsoorten en habitattypen zijn positieve ontwikkelingen zichtbaar, maar gemiddeld genomen gaat het niet goed met de onder de richtlijn beschermde natuur.’

Lees meer: Klik hier!

 (bron: Nieuwe Oogst 2025 12 11)

Brabant Behaagt

Van wie is het landschap?

Het begon met natuur, daar is veel mee gebeurd. Nu rijden we, fietsen we, wandelen en sporten we er graag en de boer ploegt er voort. Dieren en planten zijn er ook, en er is water. De een ziet het als leef-, schuil- en nestgebied, de ander ziet het als ontspanning, een derde woont of werkt er en de boer ploegt nog altijd voort.

Behaaglijk

We willen allemaal een fijn landschap. Wijds, maar ook besloten, toegankelijk, biodivers, vruchtbaar, bewerkbaar en behaaglijk. Het is nogal wat! Dat woord ‘behaaglijk’, werd het kernwoord voor een nieuw initiatief: ‘Brabant Behaagt’. In deze titel komt de dubbele betekenis van ‘behagen’ goed van pas. Een behaagd landschap met hagen en houtopstanden, is een behaaglijk landschap, daarmee behaagt Brabant de gebruiker. Maar ook bloemrijke perceelsranden, kikkerpoelen, wandelpaden en slootkanten doen ertoe.

Waarom hagen?

Een haag is een waardevolle toevoeging aan het landschap. Voor het oog brengen hagen en houtsingels het landschap op schaal. Voor de wandelaar brengt een haag schaduw, luwte, afwisseling. Voor planten en dieren zijn het leefwerelden. Bij extreem weer, zoals de hele winter 2024/2025 zijn insecten uitsluitend nog rond de houtopstanden te vinden. Hetzelfde geldt voor de inheemse flora. De diepere beworteling haalt voedsel uit diepere lagen en verbetert de bodemgesteldheid en het bodemleven, daardoor kan de bodem meer water vasthouden.

Hagen dus?

Nou…….?!

Hagen nemen dus wel plaats in, ze vangen de zon weg. Ze staan ontzettend in de weg, je moet ze onderhouden…wat staat daar tegenover?

Hoe kan het wel?

Daar hebben we al jaren de StiLa-regeling voor; de veel geprezen Brabantse gereedschapskist voor landschapsbeheer-vergoedingen. Maar voor een bedrijfsmatig aantrekkelijke regeling is meer nodig.

  • Langjarige beheerovereenkomst (30 jaar?)
  • Beloning in plaats van vergoeding
  • Maatschappelijke waardering

Onder die voorwaarden kan een boer landschapsbeheer in zijn bedrijfsvoering meenemen en zullen financiers er geen moeite mee hebben. Zie rapportage: Klik Hier!

Waardering

ANV-leden waarderen natuur en landschap op de een of andere manier. Hoe kan agrarisch natuurbeheer voor alle grondeigenaren aantrekkelijk worden? Redenering is dat de boer natuur in het boerenland kan beheren als hij daarvoor betaald wordt en zekerheid krijgt, zodat zijn bedrijf er baat in plaats van last van heeft. Maatschappelijke waardering vertaalt zich in de waarde: we moeten dus zelf gaan investeren in het landschap. Voor bedrijven kan dat aantrekkelijk zijn.

Verdienmodel

‘Brabant Behaagt’ heeft dat begrepen en nodigt grote en kleine bedrijven uit om te investeren in het landschap om de hoek. Daarmee moet landschapsbeheer als dienst in het verdienmodel van de boer gaan passen. Meer weten: https://www.brabantbehaagt.nl/

Direct investeren op concrete projecten: https://www.brabantbehaagt.nl/projecten

Paulownia Bomen

We kennen verschillende transitiegewassen als duurzame biomaterialen met toepassingen in de bouwsector. De bekendste zijn mammoetgras en hennepvezel. De laatste tijd wordt Paulownia ook in dit rijtje genoemd. Reden voor het bestuur van het ANV Kempenland om een bezoek te brengen aan een boer die vorig jaar gestart is met het verbouwen van Paulownia bomen.

We kennen meerdere Paulownia soorten, waaronder de Paulownia tomentosa die als invasieve soort wordt gezien en om die redenen niet geschikt is om te verbouwen. Echter Paulownia elongata en hybriden zijn niet invasief en wel geschikt om te verbouwen. Paulownia is een van de snelst groeiende boomsoorten ter wereld en ze worden ook wel CO2 bomen genoemd omdat ze veel CO2 vastleggen.

Een voorbeeld

In 2024 had deze boer 5,5 hectare aangeplant met bijna 5000 Paulownia bomen. Kosten: €75.000. Deze investering was voor het plantgoed, teeltbegeleiding, in de markt zetten van het product en voor het verkrijgen van de carboncredits. De kosten voor het aanplanten, het onderhouden en bemesten van de planten zaten hier niet bij.

Het eerste jaar groeit het boompje tot 2 a 3 meter en vormt het meerdere scheuten. Dan worden de scheuten verwijderd en groeit in het 2e jaar een rechte stam tot wel 6 meter hoog. Vervolgens moeten alle zijscheuten worden verwijderd (dieven) zodat alle energie in die ene rechte stam wordt gestopt. Na 8 jaar kunnen er dan kaarsrechte stammen van 60cm doorsnede worden geoogst. Hiervan kunnen planken worden gemaakt voor de bouw. Deze planken zijn zeer licht, 3 maal lichter als eikenhout en dit wordt ook wel het aluminium onder het hout genoemd.

Tegenvaller

Bij de boer die wij bezochtent bleek dat de Paulownia bomen in het 2e jaar geen goed schot maakten. Een verklaring konden de ‘deskundigen’ niet geven. Was het de nachtvorst? (hier kunnen ze de eerste 2 jaren niet goed tegen), het natte weer, te kort aan meststoffen of was de grond niet geschikt?

Voor de boer een reden om te overwegen om te stoppen met de teelt. Zijn advies was dan ook “ga voordat je begin met deze teelt goed informeren bij boeren die al jaren ervaring hebben met deze boomteelt en laat je niet door mooie verkooppraatjes alleen verleiden!”

BodemUp

Op 3 april hebben wij samen met de ZLTO een bijeenkomst gehad van Bodemup bij De Nachtegaal in Wintelre. Dit is zowel theoretisch als praktisch. WE begonnen met het theoretische gedeelte, waarbij we uitleg kregen hoe de bodem en het bodemleven in elkaar steken. Daarna zijn we naar buiten gegaan om een profielkuil(tje) te steken. Helaas bleek de grond niet erg geschikt, zodat het leerdoel niet helemaal behaald kon worden.

Over BodemUP
BodemUP Brabant is een project dat als doel heeft om grootschalig bodemmaatregelen te realiseren
op agrarische bedrijven in Noord-Brabant. Het project heeft een looptijd van 5 jaar (2022–2027) en
wordt gezamenlijk gefinancierd door het waterschap Aa en Maas, waterschap De Dommel, waterschap
Brabantse Delta, waterschap Rivierenland, Brabant Water en de provincie Noord-Brabant. Het streven
is om ca. 2000 agrariërs te werven als deelnemer. Deelnemers krijgen via een bodemcoach kosteloos
advies op maat over passende bodemmaatregelen. Zo werken zij aan een vitalere bodem en een
betere waterkwaliteit.

Vitale Bodem
Een vitale bodem is dé basis voor een duurzame voedselproductie, voldoende en schoon (drink)water
en meer biodiversiteit. Boeren en tuinders hebben hierin een cruciale rol. Door het optimaliseren van

hun bodemmanagement kan de kwaliteit van de bodems worden versterkt. Brabantse boeren kunnen
zich hierover laten adviseren door bodemcoaches.
Iedere coach heeft alle kennis in huis om boeren te adviseren over voor hen relevante en praktische
bodemmaatregelen. Deze adviezen richten zich bijvoorbeeld op een betere bodemvruchtbaarheid,
optimaliseren van de bemesting en ziekteresistentie. Of het tegengaan van verdichting, de
vochthuishouding en het sluiten van kringlopen. Ook met vragen over versterking van het
verdienmodel kunnen deelnemers bij de bodemcoach terecht.

EVZ: iets voor u?

Een EVZ (ecologische Verbindingszone) draagt bij aan biodiversiteit, maar ze kan ook economisch interessant zijn voor agrarische bedrijven. Met een EVZ kan uw bedrijf invulling geven aan verschillende regelgeving en keurmerken:

  • De verplichte bufferstroken uit het 7e actieprogramma Nitraat
  • Extra punten voor ecoregelingen vanuit het GLB met groenblauwe dooradering
  • Draagt bij aan de eisen van keurmerken zoals On the Way to PlanetProof, Beter voor Koe, Natuur en Boer en SKAL.
  • Kruidenrijk hooi of strooisel uit de EVZ kan ingezet worden voor uw bedrijfsvoering

Wilt u de mogelijkheden van een EVZ verkennen?